Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, việc nâng cao chất lượng kiểm tra, đánh giá ngày càng đặt ra những yêu cầu cao hơn về tính khoa học, khách quan và công bằng. Trong cuộc trao đổi với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, NGƯT.TS. Nguyễn Kim Dung – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Nam Việt (RISES) – đã chia sẻ những phân tích chuyên môn về sự cần thiết và các điều kiện bảo đảm chất lượng của ngân hàng câu hỏi thi dùng chung.
Theo Viện trưởng, ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa không đơn thuần là tập hợp số lượng lớn câu hỏi mà cần được xây dựng thành một hệ thống có cơ sở khoa học, trong đó mỗi câu hỏi được thiết kế theo ma trận và bản đặc tả, thẩm định về nội dung, thử nghiệm, phân tích dữ liệu khảo thí và hiệu chỉnh trước khi đưa vào sử dụng.
Chuẩn hóa câu hỏi thi là cơ sở nâng cao chất lượng đánh giá
Một trong những vấn đề được Viện trưởng Nguyễn Kim Dung nhấn mạnh là sự cần thiết phải đổi mới phương thức đánh giá phù hợp với định hướng của Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Hoạt động kiểm tra, đánh giá không chỉ dừng lại ở việc xác định mức độ ghi nhớ kiến thức mà còn cần phản ánh khả năng hiểu, vận dụng, phân tích và giải quyết vấn đề của học sinh.
Theo đó, ngân hàng câu hỏi thi được xây dựng và quản lý bài bản có thể góp phần tạo ra các đề kiểm tra đáp ứng cùng yêu cầu cần đạt của chương trình, đồng thời hạn chế chênh lệch về độ khó giữa các đề. Đây cũng là cơ sở hỗ trợ nâng cao độ tin cậy của kết quả đánh giá và tăng khả năng so sánh khi các điều kiện khảo thí phù hợp được bảo đảm.
NGƯT.TS. Nguyễn Kim Dung – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Nam Việt, Phó Giám đốc Thường trực, Chủ tịch Hội đồng kiểm định chất lượng giáo dục, Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Đông A
Sáu nguyên tắc quan trọng trong xây dựng ngân hàng câu hỏi thi
Từ góc độ kiểm định và bảo đảm chất lượng giáo dục, Viện trưởng đề cập sáu nguyên tắc cốt lõi: bám sát chương trình và yêu cầu cần đạt; xây dựng ma trận, bản đặc tả trước khi biên soạn; bảo đảm tính giá trị của câu hỏi; thử nghiệm và phân tích bằng dữ liệu; kiểm soát thiên lệch nhằm bảo đảm công bằng và quản trị ngân hàng theo hướng cập nhật thường xuyên, bảo mật, có khả năng truy xuất lịch sử sử dụng.
Đặc biệt, việc phân tích các thông số như độ khó, khả năng phân biệt và mức độ phù hợp của câu hỏi là một khâu quan trọng để phân biệt ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa với kho câu hỏi thông thường. Chất lượng ngân hàng vì vậy không thể chỉ được đánh giá bằng số lượng câu hỏi mà phải dựa trên bằng chứng về chất lượng đo lường và hiệu quả sử dụng.
Đánh giá năng lực cần vượt ra ngoài khuôn khổ câu hỏi khó – dễ
Bên cạnh yêu cầu bảo đảm chuẩn kiến thức, kỹ năng, việc thiết kế câu hỏi cần hướng đến khả năng đánh giá năng lực vận dụng và phân hóa học sinh. Bà lưu ý rằng câu hỏi khó không đồng nghĩa với câu hỏi đánh giá năng lực ở mức độ cao. Khả năng phân hóa cần xuất phát từ yêu cầu tư duy, mức độ vận dụng và khả năng huy động kiến thức để giải quyết vấn đề thay vì dựa vào kiến thức ngoài chương trình hoặc những câu hỏi mang tính đánh đố.
Đồng thời, ngân hàng câu hỏi thi cần được đặt trong một hệ thống đánh giá toàn diện, không nên trở thành công cụ duy nhất để đánh giá học sinh. Những phẩm chất và năng lực như giao tiếp, hợp tác, thực hành, sáng tạo hay thực hiện dự án cần được xem xét thông qua các hình thức đánh giá phù hợp thay vì chỉ dựa vào bài thi viết.
Từ những phân tích trên, Viện trưởng Nguyễn Kim Dung cho rằng một ngân hàng câu hỏi thi dùng chung có chất lượng, được chuẩn hóa bằng dữ liệu và thường xuyên cập nhật sẽ góp phần quan trọng vào việc chuẩn hóa hoạt động đánh giá, cung cấp thông tin đáng tin cậy hơn về kết quả học tập và hỗ trợ cải tiến chất lượng giáo dục phổ thông.
Viện Khoa học Giáo dục Nam Việt trân trọng giới thiệu bài phỏng vấn của Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, qua đó cung cấp thêm góc nhìn chuyên môn về một vấn đề có ý nghĩa thiết thực đối với đổi mới kiểm tra, đánh giá trong giáo dục phổ thông.
Đọc toàn văn bài phỏng vấn trên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam: TS. Nguyễn Kim Dung: Xây dựng một ngân hàng câu hỏi có tính chuẩn hóa và dùng chung là cần thiết – Giáo dục Việt Nam
VIỆN KHOA HỌC GIÁO DỤC NAM VIỆT
